Een vader had twee zonen.

Een vader had twee zonen (Lc. 15,1-3.11-32)
Traditioneel noemt men dit verhaal ‘de parabel van de verloren zoon’. Maar die titel zet ons wel op het verkeerde been. Hij richt de schijn­werpers eenzijdig op de jongste zoon. De manier waarop Jezus zijn parabel introduceert “Iemand had twee zonen” laat beter zien dat het thema van het verhaal de driehoeksrelatie vader-zoon-broer is met de vader als sleutelfiguur. De parabel valt ook uiteen in twee duidelijk onderscheiden delen: o­ver de vader en zijn jongste zoon; over de vader en zijn oud­ste zoon. Elk van beide delen wordt afgeslo­ten met een bijna iden­tiek woord van de vader: v. 24 [tot de knechten] “Want mijn zoon was dood en is weer levend geworden, hij was verloren en is teruggevonden” ; v.32 [tot de oudste zoon] “Want die broer van je was dood en is weer levend geworden, hij was verloren en is teruggevonden”.

Eerst het verhaal van de vader en de jongste zoon.
Die verlaat het ouderlijk nest om zijn eigen weg te gaan.
Wie zich ontplooien wil, kan niet thuis blij­ven zitten, opgesloten in de veiligheid van het verleden; die moet zijn vleugels durven uitslaan. Zo zit een mensenleven nu eenmaal in elkaar: ontwikkelen is nieuwe wegen gaan, de uit­daging van het onbe­kende durven aangaan. Mens-worden is uit-tocht. Reeds de geboorte is een uit-tocht, uitgedreven worden uit de warme geborgenheid van de moederschoot.
Op zich is er dus niet mis als de jongste zoon voor zelfstan­digheid kiest.

“Vader, geef mij mijn deel van de erfenis”. Als blijkt dat zoonlief zijn verlangen naar zelf­stan­digheid eng materialis­tisch invult, baart dat zijn vader wel zorgen. Maar die protesteert niet: er staat simpelweg dat hij zijn vermo­gen verdeelt. Hij respec­teert de keuze van zijn kind, zij het niet zonder hartenpijn.
De droom van de zoon over geld, lekker eten en mooie vrouwen is vlug uitgedroomd: zonder geld, zonder eten belandt hij tussen de varkens. Hij zocht vrijheid, maar vond slavernij. Daaruit wordt zijn berouw geboren… Berouw? Niks berouw, puur zelfbeklag: “Thuis eet iedereen elke dag zoveel hij wil, en ik verrek hier van de honger”. Hij wikt en weegt… terug naar huis is misschien nog de minst slechte oplossing. Omdat ze thuis vermoedelijk niet staan te springen om hem binnen te laten, wil hij het proberen als ‘berouwvol zoontje’. Hij bedenkt een minitoe­spraakje dat netjes begint met de aan­spreektitel “Vader”, en dan drie zinnetjes: “Ik heb gezon­digd. Ik ben niet meer waard uw zoon te zijn. [en dan volgt zijn voorstel tot minnelij­ke schik­king] Behandel mij als een van uw daglo­ners”. Het blijft niet bij plannenmakerij; hij voegt de daad bij het woord. Op hoop van zege.

Vanaf hier treedt de vader op het voorplan. In de haveloze zwerver in de verte herkent hij zijn zoon. Let op de waterval van werkwoorden die Lucas nodig heeft om de reactie van de vader te beschrijven: hij is ontroerd, snelt naar hem toe, vliegt hem om de hals, kust en blijft maar kussen. De zoon steekt zijn preekje af… maar de laatste zin, die over de minnelijke schikking, komt er niet meer uit. Niet alleen omdat die in de gegeven omstandigheden dwaas zou geklonken hebben, maar vooral omdat de vader door zijn warmhartige reactie het ego-spijt van de zoon heeft uitgezuiverd tot authentiek berouw.
In een handomdraai wordt een groots feest gebouwd. ‘Eindelijk vrij’ is ‘eindelijk thuis’ geworden.
* * *
Plots wordt het feestgedruis onderbroken. De tweede zoon komt thuis. Hij hoort en ziet wat er aan de hand is, en boos weigert hij naar binnen te gaan.
Hij veroordeelt niet alleen zijn broer, maar ook de han­delwijze van zijn vader. Die rept zich naar buiten om te proberen de plooien glad te strijken en wijst op het belang van de familieband. Hij smeekt de oudste om zijn jongere broer weer als broer te accepteren. Maar in zijn woede krijgt de oudste noch het woord ‘broer’, noch het woord ‘vader’ over zijn lippen. Minachtend heeft hij het over “die zoon van u”. Hij verwijt zijn vader onrechtvaardigheid: “De nietsnut die er alles heeft doorge­jaagd, wordt gevierd. Dat ik altijd mijn manieren heb gehouden, is voor u de normaalste zaak van de wereld. Als er één een feest verdient, dan ben het ik wel.” Zoals velen van ons zit ook hij vast in het redeneerschema ‘voor wat, hoort wat’: kwaad moet ge­straft worden, het goede beloond. Hij verwacht loon, geen liefde – of beter: hij wil liefde in de vorm van belo­ning.
In een ultieme inspanning poogt de vader het denken van ook zijn oudste zoon uit te zuiveren: “Jongen, jij bent altijd bij me, en alles wat ik heb, is van jou. Laat ons feest vieren en blij zijn, omdat die broer van jou, die dood was, weer levend bij ons is”. In deze zin geeft Jezus aan waarin de oudste gefaald heeft: hij had God ge­diend en al zijn wetten en geboden onderhouden – op het eerste gebod na: dat van de broederschap, de ander beminnen als jezelf. Is hij misschien ‘de verloren zoon’?
* * *
De vaderlijke zorg om het verlorene geldt beide zonen: zowel degene die zich vaders liefde niet meer waardig acht, als degene die zich aan diens liefde ergert, zowel degene die gebukt gaat onder het gevoel van ‘nietswaardigheid’, als degene die vaders liefde voor zichzelf meent te mogen reserveren. Beiden worden genodigd aan het levensfeest. Maar niemand wordt ge­dwongen. Daarom heeft deze parabel een open einde. Het echte slot moet nog geschre­ven worden – moet door ieder van ons geschre­ven worden met zijn eigen leven.
Twee mogelijkheden:
* de eerste: ‘Toen ging de oudste zoon door de knieën. Hij vroeg zijn vader vergiffenis. Die richtte hem op en leidde hem naar binnen. De zoon ging naar zijn jongere broer toe, en omhelsde hem. Het feest liep uit tot in de kleine uurtjes.’
* de tweede: ‘Toen keerde de oudste zoon zijn vader de rug toe, haastte zich naar zijn kamer, pakte zijn spullen bij­een, en verdween.”

Een parabel over Gods vaderschap: God die zowel de verloren ge­waande als de thuisblij­ver uitnodigt en met open armen op­wacht. Maar die elk van beiden ook ruimte en vrijheid gunt, zelfs de vrijheid om Hem de rug toe te keren.
Marc Christiaens o.p.
10 maart 2013

Dit bericht is geplaatst in Onze preken. Bookmark de permalink.