De Dominicaanse parochie in Schilde-Bergen


Inleiding

Onze parochie O.L.Vrouw-ten-Hemel-Opgenomen te Schilde-Bergen is een Dominicaanse parochie.
Een Dominicaanse parochie is niet zomaar een parochie waar de bisschop een dominicaan als pastoor heeft aangesteld. Aan de basis ligt een contractuele overeenkomst tussen het bisdom en de orde waarbij de betreffende parochie als pastorale activiteit aan de Dominicanen wordt overgedragen. Het is ook de provinciaal die de pastoor voordraagt, die vervolgens door de bisschop officieel tot pastoor wordt benoemd. Contractueel is ook vastgelegd dat beide partijen de overeenkomst eenzijdig kunnen opzeggen. Onze parochie is op het ogenblik de enige Dominicaanse parochie in Vlaanderen
Dankzij de onvoorwaardelijke inzet van de paters groeide de geloofsgemeenschap hier snel tot een bloeiende kern, eerst in de vorm van een kapelanie, later als een volwaardige parochie. Door de creativiteit van de paters en hun zorg voor mooie vieringen en preken, mede door de prachtige ligging in het landschap en het latere sympathiek, in het landschap, geïntegreerde kerkgebouw, groeide dit christelijk centrum uit tot de drukst bezochte kerk in de omtrek. Niet alleen de lokale bevolking maar vele niet-parochianen kwamen, en komen nog steeds, naar de vieringen en velen kwamen en komen hier de belangrijke momenten in hun leven zoals doop, huwelijk en begrafenis, een christelijke dimensie geven

Ontstaansgeschiedenis van de Dominicaanse parochie te schilde-Bergen

Periode 1942 – 1965

Reeds voor de 2de wereldoorlog, omstreeks 1939, na een werkbezoek van de Aartsbisschop van Mechelen aan Wijnegem, ontstond de idee een kapel op te richten tussen Wijnegem en Schilde. Aan de Paters Dominicanen Antwerpen werd gevraagd om hiertoe het initiatief te nemen.
Schilde-Bergen, gelegen in de Voorkempen, tussen Wijnegem en Schilde, behoorde tot het prachtige domein van Gilles de Pélichy, waar heide, berk, den, mast, beuk en eik elkaar afwisselden met een verbluffende schoonheid. Stilaan werd dit gebied verkaveld en tal van villa’s verrezen in het mooie lanschap. Op dit grondgebied bestond toen een kleine gemeenschap van 161 families.
Pater Louis Nuyens, oud-missionaris, werd aangesteld als verantwoordelijke pater met niet meer bij zich dan de zegen van zijn oversten.
Op Beloken Pasen 1942 opent hij een eerste schamele kapel in de inrijpoort van de leegstaande garage “Bellevue”, op de Turnhoutsebaan 100 te Schilde. Een klein bureeltje van 2 op 3m diende als woonplaats; en dit dank zij de welwillendheid van de familie Van In die ook nog de zorg voor de pater op zich nam.
Nadat pater Nuyens jammer genoeg  in 1943 door de Duitsers werd aangehouden, werd Pater S.Bervoets aangesteld om tijdelijk het beheer van de kapel over te nemen.
In de lente van 1943 wordt pater M. Smets door de Prior verzocht de stichting over te nemen met de bedoeling het werk van pater Nuyens  terug op te nemen en nu flink door te zetten.
Bij zijn terugkeer uit het concentratiekamp was pater Nuyens inderdaad niet meer in staat zijn vroegere verantwoordelijkheid terug op te nemen.
Pater M. Smets leefde in Schilde-Bergen aanvankelijk in zeer schamele omstandigheden, maar toch slaagde hij er in zoveel mogelijk te sparen om onmiddellijk na de oorlog de jonge stichting definitief te kunnen uitbouwen. Zo kon hij in 1945 reeds twee legerbarakken kopen waarvan één zou dienen als voorlopige kapel en een als vergaderlokaal.
Met filmvoorstellingen en andere initiatieven bracht hij geleidelijk aan ook het geld bijeen voor de bouw van een kerk en een patershuis (klooster). Hij kreeg ook aanzienlijke hulp van zijn tantes, de gezusters Van Ael.

Over het wedervaren van Pater Smets tijdens zijn beginperiode, vinden wij uitgebreid terug in zijn verslag van 19 november 1943 over de werking van de stichting van de Dominicanen te Schilde-Bergen.

Naar aanleiding van het canoniek-bezoek is het wellicht geraadzaam ook een schriftelijk een kort, overzichtelijk verslag van onze werking te Schilde-Bergen te geven. Dit verslag loopt vanaf de dag van mijn komst aldaar, n.l. vanaf 17 mei 1943 tot op vandaag dus over een tijdvak van precies een half jaar.
Toen E.P. Nuyens op 29 augustus 1942 zijn taak te Schilde-Bergen, na een werking van vijf maanden moest stopzetten, liet hij een beginnende reeds welvarende kapel achter. De  pater had het grootste deel van zijn tijd en aandacht, besteed aan het spoedig inrichten van de kapel in een geleende garage.
De bewoners van het gehucht, die over het algemeen sinds jaren het mis bijwonen ontwend waren, leerde hij voor een groot deel terug naar de kerk gaan. Hij bezocht bovendien de families aan huis, zodat er bij zijn heengaan reeds een band tussen de gelovigen en de kapel  bestond. Tenslotte legde hij een eerste financiële basis aan de stichting, door het ophalen van 44.390 fr. aan giften.
Het bleek toen ik op 17 mei 1943 de kapel van E.P. Bervoets overnam, dat deze niets anders dan een interim voor E.P. Nuyens had waargenomen en dientengevolge niets aan de gang der zaken  veranderd noch deze een verdere ontwikkeling gegeven had. Iedereen dacht immers dat pater Nuyens weldra uit gevangenschap zou terugkeren en zijn stichting verder leiden zou. Er werd dus niets aan de primitieve inrichting van de kapel en de sacristie veranderd. Alleen het contact met de gelovigen door regelmatig en toegewijd huisbezoek bleef verzekerd. Ook op financieel gebied bleek het een stilstand te zijn, zoals dit uit het financieel overzicht zal blijken.
Toen  Z.E.P. Prior mij vroeg om de stichting te Schilde-Bergen over te nemen, was dit ongetwijfeld met de bedoeling het werk van pater Nuyens terug op te nemen en nu flink door te zetten.
Ondertussen kwam een tweede pater, pater Van der Crabben mij vervoegen. Dientengevolge moest niet allen een huis betrokken worden, dat ons gratis ter beschikking gesteld werd, maar moest ook aan huisgerief gedacht worden, provisies gevonden, en zo meer. Het onderhoud van de twee paters moest verzekerd worden en het budget werd nog meer belast door een werkvrouw die dagelijks  nodig bleek.
Of de inkomsten voor het huishouden daarmee in evenredigheid zouden stijgen bleef een open vraag, daar het niet de misintentie van pater Van der Crabben en zijn maandelijks loon als hulpleraar aan de middelbare school (550fr.per maand) zouden zijn, die het te kort zouden bijpassen.
Het werk werd met pater Van der Crabben onmiddellijk zo eenvoudig mogelijk verdeeld: de pater zou zich gelasten met het huishouden (procurator) en verder zijn werk vinden in zijn school, waar hij godsdienstleraar is. Hij zou mij voor zover hij kan en tijd heeft helpen met de zielzorg. Voornamelijk ’s zaterdags biecht horen, waardoor de keuze van biechtvader tot stand kwam. Ook mij bij afwezigheid voor de goddelijke diensten vervangen. Ik zou dan verder alles wat kerk en sacristie betreft evenals de eigenlijke zielzorg en het te stichten verenigingsleven op mij nemen.
Weldra vermeerderde het zondagsmisbezoek zienderogen. De kapel werd weldra te klein. Een derde mis werd bijgevoegd, om 10 u, en de predicatie der onderrichtingen zeer verzorgd. Er kwamen, nu ook heel wat mishoorders uit Schilde en Wijnegem met de tram. De toestand is nu zo dat de derde mis ook in de wintermaanden moet gehandhaafd worden, en dat voor de zomermaanden van volgend jaar een vierde mis wel noodzakelijk kan worden.
Al groeide het mis bijwonen gestaag toch bleef het sacramenteel leven bijna nul, althans in het begin van mijn verblijf te Schilde-Bergen.
Daarom besloot ik onmiddellijk de predicatie over de sacramenten te laten lopen en stichtte ik een Bond van het H. Hart voor de mannen zowel  als voor de vrouwen. De Bond voor de mannen telt nu 39 leden voor Schilde en 5 leden voor Wijnegem. Twee ijveraars werden aangesteld die met mij hun maandelijks vergadering hebben.
De vrouwenbond telt nu 69 leden voor Schilde 8 leden voor Wijnegem. Ook hier stelde ik twee ijveraarsters aan, die met mij maandelijks vergaderen. Hierdoor is het aantal biechten vertienvoudigd. Het aantal communies steeg tot 500 per  maand. Dit getal wordt deze maand voor het  eerst overschreden. De bonden hebben ook hun bondsmis de eerste en de tweede dag van de maand.
Reeds vanaf het begin richtte ik een jongens- en een meisjesclub op; een soort patronaat voor kinderen vanaf 9 tot 16 jaar. Beide clubs komen elke zondag bijeen. Aan pater Van der Crabben gaf ik de leiding van de jongensclub, terwijl ik zelf het proostschap over de meisjesclub waarneem en de leiding ervan in de handen van een geschikte juffrouw gaf. Vrijwel  alle jongens en meisjes van het gehucht maken deel uit van onze clubs, zodat de invloed ervan, ook bij andersdenkenden verzekerd blijkt. De meisjesclub beschikt over een lokaal, dat in de wintermaanden ook verwarmd is en waarvoor ik de nodige meubilering vond. Het lokaal is fris geschilderd en versierd. De jongensclub wacht op een barak, waarvan het plan wordt opgemaakt en die op de inmiddels aangekochte grond zal opgetrokken worden.
Voor de verzorging van de zang elke avond onder het lof en ’s zondags onder de hoogmis  heb ik een mannenkoor en een meisjeskoor opgericht. Het mannenkoor bestaat uit hogeschool studenten, het meisjeskoor uit kinderen beneden de 16 jaar. Beiden hebben hun afzonderlijke wekelijkse repetitie. Het mannenkoor zingt alleen ’s zondags onder de hoogmis.
In oktober ll. richtte ik een Broederschap van de Rozenkrans op, om hierdoor de devotie van het Rozenkrans bidden vooral in de huisgezinnen te verspreiden. De Broederschap telt reeds meer dan 70 leden.
Voor de wintermaanden was er een grote behoefte aan goede lectuur. Een plaatselijke bibliotheek met onbenullige en schadelijke neutrale lectuur word druk bezocht. Drie weken geleden opende ik daarom, na twee maanden hard werken, een openbare boekerij met 750 boeken, die binnen een paar maanden 900 boeken zal bevatten, met tamelijk geringe onkosten werden de boeken aangeschaft. De boekerij beschikt over een eigen kas, zodat de stichting er niet door belast wordt. Een uitleningslokaal werd ingericht. Drie bibliothecarissen werden gevormd en aangesteld. Tweemaal per week kan men boeken ontlenen. De eerste drie weken werden reeds meer dan 170 boeken uitgeleend.
Als speciale predicaties in de kapel gingen door: Ten eerste een mis triduüm in de maand juni en een tweede Rozenkrans triduüm in de maand oktober. De huisbezoeken geschieden regelmatig en het contact met de pastoors van Schilde en Wijnegem is op goede voet.
De laatste weken werkte ik aan het opmaken van een status anima rum (lijst van de parochianen), die op steekkaarten geschiedt en ook gerangschikt wordt. De opgave der inwoners, op de gemeentehuizen ingeschreven is nu volledig. Het is mijn bedoeling deze opgaven regelmatig bij te houden.
Dank zij de goede inzameling van gelden voor de kerk, meer informatie op het einde van dit verslag, kon de grond van de stichting enkele weken geleden door pater Prior worden aangekocht, en dit zonder de minste lening hiervoor te moeten doen. Ik neem nu mijn voorzorgen opdat de beschikking over de grond altijd door ons op de recht hebbende pachters kan verkregen worden. Dit zal binnen een paar weken schriftelijk gebeurd zijn.
Om een beeld te geven van de financies, inkomsten en uitgaven, hebben wij een overzichtelijk staten aan het einde van dit verslag toegevoegd. De details van deze cijfers kan u vinden in de boeken. Het zal dan ook duidelijk zijn dat een van mijn grootste bekommernissen en drukste bezigheden bestaan in het inzamelen van giften vooral in de stad Antwerpen en verder in het land, door mezelf en door trouwe medewerkers.
Voor de kerk kwamen aan giften gedurende de zes laatste maanden binnen: 115.208,70fr.. Daarvan haalde ik met mijn medewerkers op, de som van 97.178,60fr., terwijl de overige giften als volgt geschonken werden: bijzondere omhaling in de kapel tijdens de feestdagen en speciale omhaling kerk: 6.999,90fr, speciale, zeer gelukte toneelavond ten voordele van de kerk: 10.530,20fr en 500fr. door pater Van der Crabben opgehaald.
Alhoewel in het grootboek het ontdubbelen van inkomsten en uitgaven voor de kerk en huishouden niet geschiedde, en ik het opzet van mijn voorgangers hierin eerbiedigde, heb ik om de duidelijkheid en de stiptheid voor mezelf een apart boek aangelegd waarin ik het  ontdubbelen van de kassen laat doorgaan, en mij aldus verzeker dat er geen overvloeiing van bedragen van de ene kas in de andere geschieden kan.
Opgemaakt op 19 november 1943,
Pater M.Smets

Onze christelijke gemeenschap wordt kapelanie.

Op 20 juni 1944 keurde de kloosterraad van Antwerpen de mogelijkheid goed om grond te kopen te Schilde-Bergen van de eigenaar, dhr. Ackermans
In de novembermaand van 1945 vindt het vierjaarlijks provinciaal kapittel van de Dominicanen te Brussel plaats. Er wordt besloten de stichting van Schilde-Bergen te laten verdwijnen. Dit gebeurt evenwel niet en Schilde-Bergen blijft.
Op 23 oktober 1946 geeft het aartsbisdom Mechelen aan de Dominicanen de toelating om te Schilde-Bergen een klooster te stichten.
In maart 1947 volgen de feiten elkaar snel op:
3 maart: Apostolisch “beneplacitum”(akkoord) over de stichting
4 maart: Toelating van pater magister generaal Em. Suarez.
26 maart: Pater Michael Smets wordt als vicaris (vertegenwoordiger van de overste) aangesteld.
Het duurt nog tot 11 augustus 1950 voor het eerste plan van de kerk door de raad van het Antwerpse klooster wordt goedgekeurd. Tien maanden later, mei 1951, gebeurt de aanbesteding van de bouw van de kerk aan de firma Van Camp. Op 19 augustus wordt de eerste steen van de nieuwe kerk door Mgr. De Smedt hulpbisschop van Mechelen, ingemetseld. Intussen had, onder impuls van Mevr. Deyne, “Hof ter Linden” als verkaveling vorm gekregen. Ook de verkaveling “Sadim” en “Schilde-Park” zullen op een tiental jaren uitgroeien tot de mooiste forenserplaatsen van ons land.
1952; Een belangrijk jaar voor Schilde-Bergen. Op 21 mei wordt de nieuw gebouwde kerk voor de bevolking opengesteld en op 15 augustus wordt ze ingewijd, Schilde-Bergen wordt kapelanie van “O.L. Vrouw ten hemel opgenomen”.
Op 15 augustus 1952 beleefde pater M.Smets de inwijding van de mooie kerk met het rieten dak. Hij zorgde ook voor de oprichting van katholieke scholen. Pater Smets werd officieel kapelaan van Schilde-Bergen in 1952 en bleef dit tot einde 1958.
In twee raadsvergaderingen (‘53 en ‘54 ) van het Antwerpse klooster wordt de bouw van het woonhuis voor de paters te Schilde, aanbesteed  aan de firma Van Camp, goedgekeurd.
De aangroei van de bevolking deed ook de nood voelen aan een school. Zo werd in 1955 de “Maria-Assumta-school” gesticht met twee klasjes en een kleuterklas. Later een eigen openluchtschool van de groep der Antwerpse “Sint-Lutgardisscholen”
Omdat pater M. Smets om gezondheidsredenen zijn functie niet langer kon uitoefenen, werd op 31 december 1958 pater Jos Mertens als zijn opvolger aangesteld. Vanaf 1969 was pater Smets op de zorgen van een familielid aangewezen, hij was een ziek en hulpbehoevend man geworden. Zijn laatste jaren was hij praktisch volledig blind en verlamd. Eind 1973 werd hij in comateuze toestand in een ziekenhuis te Breda  opgenomen. Na behandeling werd hij beter en kon hij, op eigen verzoek en in volle luciditeit, de sacramenten der zieken ontvangen uit de handen van zijn medebroeder, pater J. Mertens. Naderhand verslechtte zijn toestand opnieuw. Hij overleed  op 29 december 1973. Volgens zijn eigen wens werd pater M.Smets, als één van de pioniers van de Dominikaanse-parochie, te Schilde begraven.

Op 12 oktober 1965 wordt de kapelanie van Schilde-Bergen door de Belgische staat als parochie erkend als Dominicaanse Parochie O.-L.-Vrouw-ten-Hemel-Opgenomen

1966      * Oprichting van de jeugdclub Oezewoeze
1967      * Bibiotheek en parochiezaal branden uit (legerbarakken).1970
* Op 23 juni om 13.05 uur verwoest een brand kerk en pastorie. ’s Anderendaags wordt de mis opgedragen in de pas gebouwde parochiezaal, De Liebaert, die gedurende twee jaar als kapel dienst zal doen.
1971      * In de Kerstnacht en op Kerstdag worden de missen opgedragen in de nog niet voltooide, maar reeds onder dak gebrachte heropgebouwde kerk.
1972      * Op 23 juni wordt het nieuwe kerkgebouw, totaal verbouwd volgens de plannen van architect G. Derks, ingezegend door monseigneur Daem, bisschop van Antwerpen.
1974      * Op 18 juni besluit de stad Antwerpen de beelden ‘Madonna met Kind’ en ‘Christus aan het kruis’ in bruikleen te geven aan de vzw. Predikheren van de provincie Antwerpen om ze op te stellen in de kerk van Schilde-Bergen. Het Madonnabeeld stond vroeger op de hoek van de Carnotstraat en de Kerkstraat in Antwerpen. Het Christusbeeld werd in 1869 ontworpen voor de voormalige St.-Laurentiuskerk te Wilmarsdonk
1975      *Op zondag 23 maart wordt het nieuwe orgel, gerealiseerd door de bekende vlaamse orgelbouwer Pels-D’Hondt, ingezegend. Het wordt ingespeeld door dhr. Jos Peeters.
1978      *Start van de jaarlijkse kerstactie ‘Hartewens’ die ervoor zorgt dat onze minstbedeelden met kerstmis een geschenk krijgen dat ze zelf hebben mogen kiezen. De geschenken worden door de parochianen geschonken.
1979      *Ter gelegenheid van de veertigste verjaardag van de priesterwijding van pater J. Mertens en de twintigste verjaardag van zijn aanstelling tot pastoor, schenken de parochianen een wandtapijt dat O.-L.-Vrouw-ten-Hemel-Opgenomen voorstelt en dat gemaakt werd door zuster Hadewijch o.s.b. Tevens wordt de Emmaüskapel ingericht met de glas-in-lood ramen (laatste werk van glazenier M. De Groote), het tabernakel (werk van mevrouw Haar), het Mariabeeldje (werk van zuster Oda o.s.b.) en de gedenkwand voor onze overledenen (werk van zuster Godelieve o.s.b.). Ook het na de brand gerestaureerde tabernakel en doopvont (werken van pater D. Baston), krijgen opnieuw een plaats in de kerk.
1982      * Op 27 april overlijdt pater J. Mertens. Pater P.G. Swinnen volgt hem op. Hij wordt op 15 augustus als pastoor ingehaald.
1984      * Pater P. Mertens, docent aan het St.-Aloysiusinstituut voor verpleegkunde te Lier, komt in Schilde-Bergen wonen en helpt mee in het parochiewerk.
1986      * Op 7 april wijdt pater M. De Caluwé, provinciaal van de dominicanen, de nieuwe kruisweg in, een kunstwerk van zuster Ingeborg o.s.b., geschonken door de familie R. Van Bockstaele-Dellafaille.
1989      * Start van het ‘Parochiaal onthaal’ onder impuls van pater Swinnen onder het motto ‘Bouwen aan Gods Kerk’.
* In oktober wordt pater H. Van Tulder benoemd als parochie-vicaris.
1991      *Op 11 juli overlijdt pater P.G. Swinnen. Pater H. Van Tulder wordt parochie-administrator.
1992      * Tijdens het weekend van 24 mei wordt de 50-jarige aanwezigheid van de dominicanen in Schilde-Bergen groots gevierd. De parochianen schenken hun kerk een menora en twee lezenaars. Het uit de brand van juni 1970 gerecupereerde beeld van O.L.Vrouw op een carara-sokkel, krijgt een plaats naast de ingang van de kerk.
* Op 9 oktober wordt pater M. Christiaens aangesteld als moderator van het pastoresteam.
1995      *In januari wordt een enquete gehouden onder de parochianen. De resultaten hiervan worden omgezet in een aantal akties die de verdere werking van de parochie sterk zullen beïnvloeden.In juni verlaat pater H. Van Tulder Schilde-Bergen. Pater M. Christiaens en pater P. Mertens delen de pastorale zorg van de Witte-Kerkgemeenschap.
* In juli treedt het eerste parochieteam aan.
1996      *Pater P. Mertens overlijdt op 2 januari. In februari komt pater J. Hendrickx voor één jaar ter versterking.
* In april wordt pater P. Gijsbrechts benoemd als vicaris van de inmiddels tot meer dan 1200 gezinnen uitgegroeide parochie.
1999       * Op 1 juli verlaat pater P. Gijsbrechts onze parochie.
2000      * In juni gaat de lekenpreekploeg van start.
2002      * In september heeft ons eerste weekend met gebedsvieringen plaats.
Gerda Huys en Ann Smets worden aangesteld als gebedsleiders.
2003      *Vanaf januari hebben Schilde-Bergen en ’s-Gravenwezel een gezamenlijk parochieblad.
2005      *Vanaf 1 januari vormen de parochies van St.-Catharina ’s-Gravenwezel, St.-Guibertus Schilde-Dorp en O.-L.-Vrouw-ten-Hemel-Opgenomen Schilde-Bergen één federatie: de federatie Schilde.
* Op 1 januari wordt Vic Hofkens als diaken benoemd in onze parochie.
2006      *Omdat de parochie niet meer over een eigen koor beschikt, wordt sinds februari, elke laatste zondag van de maand, een koor of ensemble uitgenodigd om de viering van 11.00 uur op te luisteren. Dit initiatief heet ‘muzikaal extraatje’.
*In december wordt gestart met ‘Zondagsvieringen’ (zie werkgroep liturgie).
2007      *Vic Hofkens wordt door de bisschop benoemd tot diaken in de parochies van Wommelgem.
*Gerda Huys start op onze parochie als pastorale medewerker.
* De parochie viert pater Marc naar aanleiding van zijn 65ste verjaardag en 15 jaar pastoor.
2008      *In september wordt voor de eerste keer een ‘ontmoetingsdrankje’ aangeboden na het ‘muzikaal extraatje’.
2010      *Monique Suys wordt aangesteld als gebedsleider.
2013      *De website van de parochie wordt volledig vernieuwd en uitgebreid met het archief van ‘Zondagsvieringen’.
2016     *Tijdens het weekend van 28 – 29 mei viert de parochie op een feestelijke manier:
*  50 jaar Dominicaanse parochie
*  75 jaar Dominicaanse aanwezigheid in Schilde
*  800 jaar Dominicanen wereldwijd
Dit gebeurt met:
*  Een avondviering op 28 mei: 800 jaar Dominicanen
–     Inleiding door Prof. Em. Raf De Keyser
–     Zangrecital: Liederen uit de tijd van Dominicus
–     Dominicuscantate door Scola Gregoriana Dominicana
*  Op zondag 29 mei
–     Plechtige Eucharistieviering
–     Feestbrunch
–     Voordracht door de heemkundige kring Scilla over de geschiedenis van                                    Schilde-Bergen

Download PDF
Kategorie(n): Geen categorie

Comments are closed.